Preclara Philonis in libro Sapientie extat sententia deum maximum
optimumque rerum omnium natura constantium opificem, cunctorum
substantiam atque compaginem numero, mensura, ac pondere procreasse
atque disposuisse; cui applaudit illud prophete qui profert numero
seculum. Cui etiamt [sic] astipulatur divus ille Plato in Thimeo,
magna auctoritate commendans deum numeris mundum fabricasse. Quam
sententiam Aurelius Augustinus libro De Civitate Dei commendat.
Quapropter intima, secretioraque nature atque minerve penetralia,
rerumque omnium naturalium reconditas passiones, ac motus qui numeris
consistunt perscrutari atque rimari volentes, arithmeticam atque
geometriam aut saltem harum scientiarum quedam requisita documenta
necessum est anteponant. Et non abs re quidem, quoniam non solum
elementaris hec regio et naturalia illa entia que in ea natura
procreanda censuit his numeris et geometricis ponderibus constant,
verumetiam ethereus ille celorum globus (ut inquit Plinius et
Aristoteles) Pythagore sententia arithmeticis proportionibus,
musicisque tonis circumvoluitur. Inquit enim saturnum dorio moveri,
mercurium pthogo, iovem phrygio. Quantam videlicet arithmetica
scientia habeat ad philosophiam universasque disciplinas, luculentur
in libro De Legibus divus Plato ostendit inquiens Legislator civibus
omnibus precipiat ne a numerorum ordine quo ad possunt discedant. Nam
nulla alia disciplina ad rei familiaris gubernationem, ad rem
publicam, ad artes denique universas, tantam habeat vim, quantam
huiusmodi numerorum cognitio. Sonnolentos, etiam a natura rudes,
excitat, et dociles, memores, solertesque facit, preter naturam suam
divina arte proficientes. Inconcussa enim et inviolata est arithmetice
atque geometrie scientia, cuius veritati sacratissime sanctiones
auctoritatem prebent inquientes arithmeticam et geometriam in se
veritatem continere et quamvis pietatis scientie non sint, sunt tamen
maximo adminculo atque adiumento ipsi scientie pietatis ut preclare
Aurelius ille Augustinus in libro De Doctrina Christiana sacris
comprobat rationibus. Has enim sapiens ille Salomon dicit pedissequas,
atque ancillas theologie, quas iubet vocari ad turrim, et ad menia
civitatis. His enim prostergatis, qui ad theologisandum et
philosophandum progreditur (si divo Severino Boetio credimus)
superflue conatur. Ad philosophiam utique temere his mathemathicis
omissis documentis accedentes, philosophia ipsa sacrilegos, suique
minimis invasores vestem sua frusta lacerantes (teste Boetio)
appellat. Et ut verum fatear hinc est quod nostris temporibus ob harum
disciplinarum defectum balbutiens atque concutiens visa est
philosophia. Plurimum enim apud Grecos philosophia valuit primatumque
obtinuit, quia (ut inquit Cicero) in summo honore apud illos geometria
fuit nihilque apud eos mathematicis illustrius. Non immerito igitur
speculationibus physicis triplicis motus tractaculum proportionum ex
mathematicis codicibus depromptum duximus preponedum et quantum
ingenioli nostri vires suppetunt absolvendum.
Incipiunt proportiones
Capitulum primum de proportione et eius diuisione
Omnis numerus et similiter omnis quantitas ad alium numerum relatus
(ut ait Nichomacus et Boetius in primo arithmetice) aut est ei equalis
aut inequalis. Si est equalis constituit proportionem equalitatis, si
vero inequalis ex eo cum altero inequalitatis proportio consurgit.
Unde proportio est duorum numerorum vel duarum quantitatum unius ad
alteram certa habitudo ut habitudo que est inter quatuor et 4, et que
est inter duo et quatuor, et que est inter bipedale et pedale.
Proportio enim est terminus collectivus pro duabus rebus et signatur
quantis vel pro pluribus supponens connotando ...
